Giới thiệu về Bài chòi – Nét văn hóa lưu truyền lâu đời của dân Việt

Cách chơi bài chòi với nhiều điểm độc đáo

Bài chòi được coi là một trong những hình thức nghệ thuật dân ca và trò chơi dân gian đặc trưng, là một phần không thể thiếu của di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn tại Quảng Trị. Nếu bạn đã đến Hội An hoặc Quảng Trị mà không trải nghiệm Bài chòi ít nhất một lần, thực sự là tiếc nuối. Nếu muốn tìm hiểu cách chơi, bạn có thể tham khảo với những nội dung ngay sau đây!

Giới thiệu về Bài chòi - Nét văn hóa lưu truyền lâu đời của dân Việt
Giới thiệu về Bài chòi – Nét văn hóa lưu truyền lâu đời của dân Việt

Tìm hiểu về Bài chòi là gì?

Bài chòi là một trò chơi dân gian truyền thống từ lâu trên duyên hải miền Trung Trung Bộ, là một phần tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người lao động, đặc biệt vào mỗi dịp Tết và xuân về. Nó không chỉ là một loại hình nghệ thuật diễn xướng sáng tạo mà còn là một trò chơi dân gian vui nhộn, thông minh từ vùng trung du và lan tỏa ra nông thôn cũng như vùng biển.

Bài chòi không phải là loại bài đánh mang tính cạnh tranh, thắng thua như ở sòng bài mà chỉ là một hình thức giải trí thông qua việc đối đáp. Người tham gia đến không chỉ để nghe những lời hô của người chơi chính mà còn để thưởng thức giọng hát, tài năng đối đáp và cách thể hiện của người hô.

Hội chơi Bài chòi thường tổ chức tại sân đình làng hoặc các địa điểm rộng, gần cư dân, chợ, thuận lợi cho mọi người tham gia. Để chơi Bài chòi, người ta xây dựng 9 hoặc 11 ngôi chòi bằng tre, nứa, tạo thành hình chữ U. Chòi ở phía dưới hình chữ U được gọi là chòi Cái. Người dẫn dắt cuộc chơi gọi là Hiệu và ngồi tại chòi Cái.

Ý nghĩa của lễ hội Bài chòi trong việc giữ gìn văn hóa

Mỗi khi Xuân về Tết đến, khắp các vùng quê Việt Nam rực rỡ với những trò chơi và lễ hội độc đáo, thấm đẫm bản sắc dân tộc. Ở miền Trung, Hội Bài chòi diễn ra trong không khí hân hoan, náo nhiệt. Người dân tham gia không chỉ để vui chơi, giải trí cùng gia đình và hàng xóm mà còn để tìm kiếm may mắn, cầu mong một năm mới an lành.

Ý nghĩa của lễ hội Bài chòi trong việc giữ gìn văn hóa
Ý nghĩa của lễ hội Bài chòi trong việc giữ gìn văn hóa

Truyền thống đánh Bài chòi trong những ngày Tết xưa của người Việt là một hoạt động văn hóa cộng đồng quý báu, không gắn liền với cờ bạc hay mục đích đánh bài lợi nhuận. Qua trò chơi này, mọi người được thưởng thức những giai điệu hát về quê hương, về đất nước được truyền miệng qua thế hệ.

Ngoài ra, đây cũng là dịp để gặp gỡ, giao lưu và nhận được những phần thưởng may mắn, mang đến niềm vui cho những ngày đầu năm mới. Bài chòi không chỉ là một trò chơi phổ biến mà còn là một phần tinh thần không thể thiếu đối với người lao động. Trong không gian chơi, mọi người đều bình đẳng, không phân biệt giàu nghèo, vị thế xã hội, ai cũng có cơ hội tham gia và tận hưởng niềm vui từ trò chơi này.

Hướng dẫn về cách chơi Bài chòi

Trong trò chơi, có anh Hiệu và chị Hiệu đảm nhiệm vai trò hô Bài chòi. Người chơi cần chú ý khi nghe hiệu lệnh từ họ. Dựa vào câu hát của anh/chị Hiệu, người tham gia phải đặt ra đúng bài tương ứng với những gì họ hát, nếu không sẽ bị coi là thua cuộc.

Người hô

Trong trò chơi này, người chơi sẽ xây dựng một ngôi chòi tại trung tâm, được gọi là chòi cái. Xung quanh chòi cái là 10 chòi nhỏ, nơi mỗi người chơi đứng. Chòi cái là vị trí của anh Hiệu và chị Hiệu, trong khi chòi nhỏ là nơi người chơi đứng. Tuy nhiên, tại phố cổ Hội An thường chỉ có ít chòi hơn, khoảng 4-5 chòi.

Ở một số địa phương khác ở miền Trung, thay vì xây dựng chòi, họ thường trải chiếu, dựng cây nêu, treo ống bài và bố trí ghế ngồi để chơi.

Hướng dẫn về cách chơi Bài chòi
Hướng dẫn về cách chơi Bài chòi

Đối tượng chơi

Người chơi Bài chòi có thể là cả người dân địa phương, du khách từ trong và ngoài nước. Thường có hướng dẫn viên sẵn sàng giới thiệu và giải thích cách chơi Bài chòi trước khi bắt đầu, giúp mọi người hiểu rõ quy trình mà không gặp bất kỳ sự bối rối nào

Cách chơi

Trò chơi bắt đầu với tiếng trống hội nhộn nhịp, phối hợp cùng lời hô của anh Hiệu và chị Hiệu. Sau khi kết thúc phần mở màn hát, anh Hiệu và chị Hiệu sẽ chuyển sang việc giới thiệu tên các lá bài. Lúc này, người chơi có thể chọn 3 lá bài cho mình và giữ chúng trong tay.

Anh Hiệu và chị Hiệu tiếp tục bước ra phía trước chòi, xóc ống bài và lần lượt rút ra từng lá bài. Mỗi khi rút ra một lá bài, họ sẽ hát một câu hát liên quan đến tên lá bài đó. Nếu trong chòi nào có lá bài mà anh Hiệu hoặc chị Hiệu đã hát đúng, họ sẽ gõ 3 tiếng mõ và hô “Có đây”.

Trò chơi tiếp tục cho đến khi một chòi nhận được 3 cây cờ đuôi nheo và hô “Tới”, sau đó gõ một chuỗi mõ dài. Âm thanh mõ dài kết thúc cũng là lúc trống ở chòi cái và trống tum vỗ liên tục, báo hiệu người chiến thắng. Người chiến thắng sẽ được tặng một chiếc đèn lồng đặc trưng của Hội An.

Cách chơi bài chòi với nhiều điểm độc đáo
Cách chơi bài chòi với nhiều điểm độc đáo

Tìm hiểu về bộ Bài chòi

Ngoài việc hiểu về cách chơi, quan trọng là bạn nên biết về cấu trúc của bộ Bài chòi. Bộ bài được thiết kế như một phiên bản cải tiến của bộ Tam cúc, bao gồm tổng cộng 33 lá bài, bao gồm các lá như Thắng bí, lá liễu, nhứt nọc, v.v. Những lá bài này được vẽ trên giấy và sau đó dán lên thẻ tre. Mỗi thẻ tre chứa 3 lá bài khác nhau.

Một bộ Bài chòi có tổng cộng 3 pho, gồm pho văn, pho sách và pho vạn. Mỗi pho bao gồm 10 lá bài và 3 lá bài đơn lẻ như lá tử cẳng đen, lá cửu điều đen và lá ông ầm đen. Kích thước của các lá bài khá lớn để người chơi dễ dàng nhận biết hoa văn và tên bài.

Cách chơi Bài chòi theo từng vùng ở miền Trung

Đây là một trò chơi văn hóa được lưu truyền lâu đời tại nước ta. Tuy nhiên, ở mỗi vùng miền sẽ có những điểm riêng biệt trong cách tổ chức Bài chòi.

Bài chòi Bình Định

Bất cứ làng xóm nào muốn tổ chức trò chơi này đều cần tìm đến những gánh Bài chòi nổi tiếng, có khả năng thu hút đông đảo người tham gia và có thể kéo dài suốt nhiều ngày. Trong thập niên 1930, khu vực An Nhơn và Tuy Phước được biết đến với gánh Bài chòi Sáu Cóc, là điểm đến của nhiều người hâm mộ. Trên vùng đất này, có nhiều người Hiệu tài năng như: Bùng, Đốc, Kim, Kích, Miệt, Ngô Quang Thắng, Tuấn Phong, Tư Liên, và những người phụ nữ như Đạm, Hương, Liễu, Nhảy…

Cách chơi Bài chòi theo từng vùng ở miền Trung
Cách chơi Bài chòi theo từng vùng ở miền Trung

Một gánh thường có một Hiệu chính và một hoặc hai Hiệu phụ, đặc biệt nếu có cả nam lẫn nữ sẽ tạo ra sân chơi phong phú. Ban nhạc thường bao gồm bốn người: một người chơi đàn cò, một kèn, một sanh và một trống chiến (nhỏ hơn trống chầu, lớn hơn trống tum, có dây đeo trước ngực khi di chuyển).

Nơi tổ chức Bài chòi thường là sân đình, sân chùa hoặc sân chợ. Thông thường, đó là những không gian trống, phẳng và khô ráo. Người ta xây 9 chòi, xếp chúng quanh một hình chữ nhật, với mặt quay vào sân chơi.

Bài chòi Phú Yên

Ở Phú Yên, hội đánh Bài chòi mang một đặc trưng độc đáo không phổ biến ở các địa phương khác. Ngoài những người mua thẻ và ngồi trên các chòi, có những người khác mua thẻ và trải chiếu ngồi dưới đất để tham gia chơi. Đôi khi trong trò chơi, có những tình huống Anh Hiệu và một người chơi nào đó trên chòi tham gia đối đáp với nhau

 Một nét khác biệt nữa là mà Anh Hiệu còn biểu diễn những điệu cổ như xuân nữ, xàng xê, hò quảng,… để gửi những lời chúc về an khang thịnh vượng, may mắn và thành công cho người thắng thưởng.

Trong trò chơi này, người thắng hoặc người thua đều được thỏa mãn với niềm vui của trò chơi. Đây chính là phần thưởng tinh thần quý báu mà mỗi người tham gia nhận được.

Bài chòi Phú Yên mang đậm nét văn hóa Việt
Bài chòi Phú Yên mang đậm nét văn hóa Việt

Không có yếu tố thắng thua, vì người chơi coi đánh Bài chòi như một cách thử sức may mắn đầu năm, không phải để cạnh tranh lẫn nhau. Anh Hiệu thường sử dụng những câu hát hài hước, mỉa mai, để thêm phần sôi động cho trò chơi. Bên cạnh tính giải trí, những câu hát này còn có tác dụng giáo dục về đạo đức, tình yêu quê hương, đất nước, cũng như tình yêu đôi lứa và sự hiểu biết về cuộc sống.

Bài chòi Hội An

Đây là một phần của văn hóa truyền thống đã được khôi phục và đưa vào hoạt động từ Đêm rằm phố cổ Hội An vào năm 1998. Đến năm 1999, người dân địa phương tại Hội An đã tái hiện truyền thống này, tổ chức diễn xướng hàng đêm, thu hút hàng trăm du khách tham gia. Ngày nay, Bài chòi Hội An trở thành một phần không thể thiếu trong tinh thần của người dân địa phương và cả du khách ghé thăm phố cổ.

Khi mặt trời lặn, không khí rộn ràng lại trở về chòi, ván kê được sắp đặt để chuẩn bị cho màn trình diễn. Không chỉ là cơ hội chiêm ngưỡng những màn hát đối đáp tuyệt vời, du khách cũng được tham gia vào trò chơi này. Cách chơi Bài chòi cực kỳ đơn giản, bạn chỉ cần tưởng tượng như đang tham gia trò lô tô, chỉ khác một chút ở việc hiểu được hiệu bài hát.

Bài chòi Hội An với nhiều nét độc đáo
Bài chòi Hội An với nhiều nét độc đáo

Chị hoặc anh hiệu (người hô hát) bắt đầu với những giai điệu dân ca Quảng Nam, mỗi ván chơi kéo dài từ 10 đến 15 phút. Mỗi lá bài có 3 chữ, sử dụng bộ bài Tam Cúc với 27 cặp và tên gọi dễ nhớ như nhất trò, nhì nghèo, ba gà, tam quăng, tứ cảng. Một nửa lá bài sẽ vào ống của người hô (người điều khiển), còn nửa còn lại sẽ được chia ra thành 9 chòi, mỗi chòi có 3 lá. Khi mỗi lá bài được rút ra, người nào trúng lá đó sẽ hô lên, và nếu trúng 3 lá thì sẽ là người chiến thắng.

Kết luận

Trên đây là thông tin chi tiết về cách chơi Bài chòi và những điểm khác biệt ở các vùng miền khác nhau. Nếu bạn ghé thăm Hội An, Quảng Nam, đừng bỏ lỡ cơ hội thử sức với trò chơi đầy thú vị, hòa mình vào vẻ đẹp văn hóa truyền thống lâu đời này. Với những chia sẻ trên từ F8BET0.ME, hy vọng mọi người đã hiểu hơn về nét đẹp này và có được những giây phút tuyệt vời khi tham gia.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *